Finansijska održivost

›› Nije došlo do značajnijeg unapređenja finansijske održivosti u 2019. godini.

Postupak davanja finansijske podrške za NVO iz državnog budžeta se sprovodi po novom mehanizmu koji je uveden izmjenama i dopunama Zakona o NVO iz 2017. godine, kojim se predviđa da Vlada utvrđuje prioritetne oblasti za finansiranje projekata na osnovu predloga ministarstava, koja potom raspodjeljuju ta sredstva. Prema Zakonu, najmanje 0.3% tekućeg budžeta je namijenjeno za finansiranje projekata i programa NVO-a u oblastima od javnog interesa, a 0.1% u oblasti zaštite lica sa invaliditetom. Takođe, najmanje 0.1% tekućeg budžeta se opredjeljuje za sufinansiranje projekata i programa NVO-a koji su finansijski podržani iz fondova Evropske unije.

U 2019, drugoj po redu godini sprovođenja novog sistema finansiranja, 15 od 17 ministarstava je predložilo i dodijelilo sredstava za finansiranje projekata i programa NVO-a u oblasti od javnog interesa. Finansirano je oko 300 projekata sa preko 3.5 miliona eura, što je blagi porast u odnosu na 260 projekata koji su finansijski podržani sa skoro 3.4 miliona eura u 2018. godini. Takođe, 23 projekta su kofinansirana u iznosu do 378.790 eura, dok je u 2018. godini 48 projekata kofinansirano u iznosu od 852.273 eura. Ministarstva imaju prava da traže povraćaj sredstava u slučaju nepravilnosti u realizaciji projekata. Do kraja 2019. godine, zabilježen je samo jedan takav slučaj.

Dinamika sprovođenja postupka za finansiranje projekata ni u ovoj godini nije bila na zadovoljavajućem nivou. Vlada je u avgustu obavezala tri ministarstva koja nijesu ispoštovala zakonski rok da objave javne konkurse za raspodjelu sredstava. Zakonom nije preciziran rok za donošenje odluka o dodjeli sredstava. U septembru se i dalje čekalo naosam ministarstava da donesu odluke o dodjeli sredstava za 18 konkursa.

Organizacije koje djeluju u oblasti zaštite lica sa invaliditetom su kritikovale konkurse koje je raspisivalo Ministarstvo rada i socijalnog staranja zbog zahtjeva za posjedovanjem licence za obavljanje ovih djelatnosti. Kao rezultat zagovaranja nevladinog sektora, Minsitarstvo rada i socijalnog staranja u 2019. je predvidjelo i mogućnost finansiranja projekata odnosno aktivnosti za koje nije potrebna licenca.

U 2020. godini, svega 11 od 17 ministarstava i jedan organ uprave su predložili prioritetne oblasti u kojima će se finansirati projekti i programi NVO-a. Ministarstvo ekonomije, Ministarstvo javne uprave, Minarstvo nauke i Ministarstvo pravde nijesu predložili prioritetne oblasti za finansiranje projekata nevladinih organizacija u 2020. godini, iako su to činili 2019. godine. Ministarstvo finansija i Ministarstvo vanjskih poslova treću godinu za redom nijesu pokazali interesovanje za davanje podrške projektima u oblastima koje su u njihovoj nadležnosti. Ministarstvo za ljudska i manjinska prava, Ministarstvo rada i socijalnog staranja i Ministarstvo saobraćaja i pomorstva suisplanirali sredstva za NVO projekte u oblasti zaštite lica sa invaliditetom. Ministarstvo javne uprave je istaklo da organi uprave prave propuste u procesu programiranja prioritetnih oblasti. U Odluci o utvrđivanju prioritenih oblasti za 2020. godinu nije uvršten jedan predlog iz oblasti zaštite životne sredine, jer sektorska analiza nije adekvatno izrađena.

Iako je novi model finansiranja transparetniji u odnosu na prethodni, on ipak ima svojih manjkavosti. Po ocjenama nevladinog sektora, potrebno je da organi uprave jačaju mehanizme za praćenje projekata kroz organizovanje redovnih terenskih posjeta. Takođe, postoje sumnje da u nekim slučajevima lični odnosi i poznanstva sa članovima komisije za raspodjelu sredstava imaju veći značaj od kvaliteta predloženog projekta.

OCD su i dalje najviše okrenute međunarodnim izvorima finansiranja. EU fondovi imaju važnu ulogu, ali oni su dostupni ograničenom broju organizacija koje imaju razvijene kapacitete, pa mogu ispuniti zahtjevne uslove ovih konkursa. OCD-ima su na raspolaganju fondovi iz Instrumenta za pretpristupnu pomoć (IPA), ali i drugi programi poput Europe for Citizens, Creative Europe, Erasmus+ i Evropski instrument za demokratiju i ljudska prava (EDIHR). U okviru trogodišnjeg projekta Regionalnog programa lokalne demokratije na Zapadnom Balkanu (ReLOaD), koji sprovodi Program Ujedinjenih nacija za razvoj (UNDP), a finansira EU, sprovode se konkursi na kojima učestvuje pet opština (Kotor, Nikšić, Pljevlja, Podgorica i Tivat) i nevladine organizacije. Fond za aktivno građanstvo (fAKT) je u toku 2019. godine dodijelio grantove uz podršku EU, Fondacije Braće Rokfeler i Ambasade SAD-a prvenstveno malim lokalnim (grassroot) organizacijama.

Finansijska podrška za OCD na lokalnom nivou je još uvijek neznatna. Raspodjela sredstava iz lokalnih budžeta nije dovoljno transparentna. Na primjer, individualne liste bodova podnijetih predloga projekata najčešće nijesu dostupne. Takođe, postoji mišljenje da su lični odnosi presudni prilikom dodjele projekata na lokalnom nivou.

Individualna filantropija, nenovčani prilozi i volonterizam i dalje nijesu dovoljno razvijeni u Crnoj Gori. Prema Uporednoj analizi javnog mnjenja o filantropiji na Zapadnom Balkanu koju je izradila mreža SIGN, 55 odsto crnogorskih ispitanika smatra da je filantropija slabo ili nimalo razvijena. Međutim, iz analize se takođe vidi i da od zemalja Zapadnog Balkana, Crna Gora najdosljednije bilježi rast filantropije u posljednjih nekoliko godina. Pored toga, u izvještaju se navodi i da crnogorski građani u najvećoj mjeri prepoznaju da filantropija podrazumijeva i ulaganja u određene oblasti, poput životne sredine, obrazovanja i zdravlja. Prema podacima Catalyst Balkans-a o donacijama u zemljama Zapadnog Balkana, ukupan broj donacija u Crnoj Gori je porastao sa 697 u 2018. godini na 923 u 2019. godini, pri čemu je ukupna vrijednost donacija ostala na manje-više istom nivou i iznosi približno 3,7 miliona EUR.

U Crnoj Gori se sprovodi nekoliko humanitarnih akcija, među kojima teleton „Podrži, pobijedi“, akcija „Naše malo nekome znači mnogo“ i božićni bazar „Humanost spaja svjetove“. U 2019. godini realizovana je i humanitarna akcija „Podijelimo, jer zajedno možemo više“ koja ima za cilj da se porodicama lošijeg materijalnog stanja olakšaju pripreme za polazak djece u vrtiće i školu. Istraživanje javnog mnjenja o filantropiji koje je za potrebe fAKT-a sproveo IPSOS krajem 2018. godine pokazuje da ispitanici prepoznaju pojedince, porodice, emisiju „Dnevnica” koja se emituje na TV Vijesti, humanitarnu fondaciju Budi human, Crveni krst i UNICEF kao konkretne pokretače humanitarnih akcija.

U saradnji sa Upravom za dijasporu i Privrednom komorom Crne Gore, fAKT dodjeljuje godišnju nagradu za filantropiju „Iskra“ preduzećima, udruženjima i pojedincima koji daju nesebičan doprinos opštem dobru i razvoju građanskog društva. U 2019. godini, fAKT je dodijelio tri glavne nagrade i sedam specijalnih priznanja. Nagrada za doprinos na nacionalnom nivou pripala je komaniji MTEL, kao priznanje za podršku u oblasti kulture, nauke, zdravstva, sporta i u drugim aktivnostima važnim za razvoj crnogorskog društva. Nagrada za doprinos lokalnoj zajednici pripala je kompaniji Savana Commercial Retail, koja je u 2019. godini izdvojila oko 370.000 EUR za društveno-odgovorno poslovanje, usmjereno na obrazovanje, kulturu, sport, programe koji podstiču zdrave stilove života i zelene politike.

OCD većih kapaciteta imaju zaposlena lica zadužena za finansije, a takođe angažuju i računovodstvene kompanije. Druge OCD nemaju dovoljno sredstava da obezbijede stalno radno mjesto za finansijske menadžere. S obzirom da na to nijesu obavezane zakonom, OCD doborovoljno odlučuju o sprovođenju godišnje finansijske revizije. Za projekte koje finansira EU u iznosima višim od 60.000 eura je obavezna revizija.

 

 * Izjava o odricanju odgovornosti: Ovdje su iznesena mišljenja panelista i drugih istraživača u projektu i ne odražavaju nužno stavove USAID-a ili FHI 360.

Indeks održivosti OCD-a je analitički instrument koji mjeri napredak civilnog sektora u regionu Centralne i Istočne Evrope i Evroazije.

››  Indeks ispituje sveukupno okruženje za razvoj civilnog društva,
kroz sedam dimenzija. ‹‹

© 2020 Centar za demokratsku tranziciju