Pravno okruženje

›› Pravno okruženje za djelovanje OCD-a se nije značajno  promijenilo u 2019. godini.

Osnivanje, status, finansiranje i drugi aspekti djelovanja OCD-a su uređeni Zakonom o nevladinim organizacijama (u daljem tekstu: Zakon o NVO), čije su izmjene i dopune usvojene u 2017 godini. Njime se prepoznaju nevladina udruženja i nevladine fondacije kao dva oblika nevladinih organizacija. Zakon se ne primjenjuje na političke partije, vjerske zajednice, sindikalne organizacije, sportske organizacije, poslovna udruženja i druge fondacije i organizacije čije je osnivač država.

Strategija unapređenja podsticajnog okruženja za djelovanje NVO za period 2018-2020 je donijeta u januaru 2018. godine i predstavlja strateški okvir za razvoj nevladinih organizacija u Crnoj Gori. U Izvještaju o implementaciji Strategije za 2018. godinu zabilježena su kašnjenja u realizaciji Strategije u oblasti filantropije, socijalnog preduzetništva i volonterizma. Očekuje se da će nova Strategija sa pratećim akcionim planom biti donijeta do kraja 2020.

U praksi, osnivanje nevladine organizacije je prilično jednostavan proces. Organizacija stiče status pravnog lica upisom u Registar nevladinih organizacija. Nevladino udruženje mogu osnovati najmanje tri lica, od kojih jedno mora imati prebivalište, boravište ili sjedište u Crnoj Gori. Osnivač može biti i maloljetno lice sa navršenih 14 godina života, uz saglasnost zakonskog zastupnika. Nevladinu fondaciju može osnovati jedno ili više lica, nezavisno od prebivališta, boravišta ili sjedišta u Crnoj Gori. Fondacija se može osnovati i testamentom. Strana nevladina organizacija može djelovati u Crnoj Gori nakon što upiše svoje predstavništvo. Prijava za osnivanje NVO može biti odbijena ukoliko organizacija svojim statutom predviđa ciljeve koji su u suprotnosti sa Ustavom ili zakonom. Protiv takvog rješenja se može podnijeti tužba sudu. I dalje ne postoji mogućnost online registracije nevladinih organizacija. To bi trebalo da se omogući novim elektronskim Registrom NVO, ali se sa njegovom izradom kasni.

Ministarstvo javne uprave vodi veb bazu podataka o NVO u Crnoj Gori na www.nvoinfo.me. Iako ova baza sadrži podatke o 4.366 organizacije, svega183 održava svoj profil aktivnim. Strategijom je prepoznat potencijal ove baze za povećanjem transparentnosti rada nevladinih organizacija, što je jedan od kriterijuma za davanje finansijske podrške projektima i programima NVO iz budžeta.

OCD na papiru uživaju slobodu u obavljanju svojih aktivnosti. Deklarativna posvećenost vlasti prema saradnji sa civilnim sektorom prerasta u atmosferu konfrontacije svaki put kada NVO kritikuju vladine politike. Na primjer, predsjednik države je 2019. godine izjavio da mediji i NVO godinama promovišu ideju nasilne promjene vlasti. Osim toga, iznio je i da su nezavisni opozicioni mediji i dio NVO sektora uporište opozicione politike.

OCD se izuzimaju od plaćanja poreza na dobit ako su osnovane za obavljanje nedobitne djelatnosti. Zakon o porezu na dobit pravnih lica priznaje donacije registrovanim NVO do 3.5 % ukupnih prihoda na nivou godine kao poreski rashod. Samo donacije koje podržavaju pitanja koja su definisana zakonom ispunjavaju uslove za ove pogodnosti. Zakon o porezu na dohodak fizičkih lica propisuje da se donacije u zdravstvene, obrazovne, sportske i kulturne svrhe, kao i za zaštitu životne sredine, priznaju kao rashod najviše do 3.5 % ukupnog prihoda donatora. Na projektima koje finansira EU, svi troškovi iznad 50 eura oslobođeni su poreza na dodatu vrijednost (PDV).

OCD mogu obavljati privredne djelatnosti ako su upisane u Registar privrednih subjekata. Zakonom se propisuje limit po kojem prihod od djelatnosti ne smije prelaziti iznos od 4.000 eura u datoj godini ili 20% ukupnog prihoda
za prethodnu godinu, koje god je veće.

OCD podnose iste finansijske iskaze kao i privredna društva. Još uvijek nije donijet podzakonski akt kojim bi seprecizirala sadržina i forma finansijskih iskaza koje podnose OCD.

OCD imaju ograničen pristup pravnim uslugama. Nijedna organizacija se primarno ne bavi pružanjem pravne pomoći organizacijama civilnog društva, osim što Akcija za ljudska prava u pojedinim slučajevima pruža pravnu  pomoć aktivistima civilnog društva.

* Izjava o odricanju odgovornosti: Ovdje su iznesena mišljenja panelista i drugih istraživača u projektu i ne odražavaju nužno stavove USAID-a ili FHI 360.

Indeks održivosti OCD-a je analitički instrument koji mjeri napredak civilnog sektora u regionu Centralne i Istočne Evrope i Evroazije.

››  Indeks ispituje sveukupno okruženje za razvoj civilnog društva,
kroz sedam dimenzija. ‹‹

© 2020 Centar za demokratsku tranziciju