›› Uvod

Nakon 30 godina vladavine, Demokratska partija socijalista (DPS) nije uspjela da formira većinu na parlamentarnim izborima koji su održani 30. avgusta 2020. godine. Nova vladajuća većina je sastavljena od tri koalicije. Iako je koalicioni sporazum potpisan neposredno nakon izbora, nova Vlada je formirana tek u decembru 2020. godine. U svom ekspozeu, novi premijer je naglasio važnost partnerstava sa OCD i najavio poboljšanje ambijenta za djelovanje NVO kroz unapređenje strateškog i normativnog okvira i suštinsku promjenu učešća NVO u procesu donošenja odluka. Vlada je pretežno sastavljena po ekspertskom konceptu i postoje velika očekivanja javnosti. Činjenica da je predsjednik DPS-a istovremeno i predsjednik države može predstavljati izazov za novu vladu.

U martu 2020. godine su zabilježeni prvi slučajevi koronavirusa u Crnoj Gori. Iako se u početku pandemija držala pod kontrolom, pa je Crna Gora početkom ljeta nakratko bila proglašena za corona-free destinaciju, širenje pandemije je uslijedilo sredinom juna. Nakon nekoliko velikih javnih okupljanja, Crna Gora se svrstala u vrh svjetskih zemalja po broju zaraženih. Pandemija je značajano pogodila turizam, najznačajniju ekonomsku granu u Crnoj Gori. Upravljanje ekonomskom krizom je dodatno otežano zbog stanja javnih finansija i izrazito visokog javnog duga. Civilni sektor je aktivno pratio aktivnosti Vlade u sprečavanju širenja pandemije koronavirusa i u više navrata podnosio inicijative Ustavnom sudu za ocjenu ustavnosti određenih mjera.

Zakon o slobodi vjeroispovjesti i pravnom položaju vjerskih zajednica koji je usvojen 27. decembra 2019. godine je dodatno polarizovao društvo u 2020. godini. Najviše sporenja je bilo oko odredbe prema kojoj vjerski objekti i zemljište koje koriste vjerske zajednice, a koji su izgrađeni, odnosno pribavljeni iz javnih prihoda države ili su bili u državnoj svojini do 1. decembra 1918. godine, i za koje ne postoje dokazi o pravu svojine vjerskih zajednica, postaju državna svojina. Srpska pravoslavna crkva (SPC) okarakterisala je zakon kao diskriminatorski, pa je desetine hiljada građana redovno protestovalo protiv donošenja ovog zakona prije i poslije pojave pandemije koronavirusa. SPC se takođe uključila u parlamentarne izbore pozivajući javnost da ne glasa za tadašnje vladajuće partije. Na kraju 2020. godine, nova vladajuća većina je u parlamentu usvojila izmjene ovog zakona kojima se ukidaju ključne odredbe zbog kojih je SPC pokrenula proteste. Iako je prvobitno odbio da potpiše ukaz o usvajanju izmjena zakona, predsjednik države je to učinio nakon ponovljenog glasanja u januaru 2021. godine.

Tokom 2020. godine, Crna Gora je ostvarila slab napredak u procesu pristupanja Evropskoj uniji (EU). Crna Gora je u junu 2020. godine otvorila i posljednje pregovaračko poglavlje (8 – konkurencija), ali nijedno novo poglavlje nije zatvoreno do kraja godine. Od ukupno 33 pregovaračka poglavlja, Crna Gora je samo tri privremeno zatvorila. Vladavina prava je i dalje pitanje od presudnog značaja u pregovorima sa EU. Vlada je 2020. godine prihvatila revidiranu metodologiju pristupanja EU, kojom se pregovaračka poglavlja grupišu u klastere.

Indeks održivosti OCD-a pokazuje da je ukupna održivost OCD-a ostala nepromijenjena u 2020. godini. Međutim, zabilježen je pad u dijelu organizacionih kapaciteta i pružanja usluga od strane OCD-a, u velikoj mjeri zbog pandemije COVID-19. OCD su se suočile sa brojnim izazovima u sprovođenju projektnih aktivnosti u uslovima “rada od kuće”. Istraživanje koje je sproveo Centar za razvoj nevladinih organizacija (CRNVO) u aprilu 2020. godine je ukazalo na negativne efekte, kao što su nemogućnost pružanja podrške i direktnih servisa korisnicima i otpuštanje zaposlenih. Iako ne postoje precizne informacije o tome koliko je pandemija uticala na civilni sektor, postoje naznake da je ona najviše pogodila lokalne OCD i OCD koje pružaju usluge ranjivim grupama. Vlada svojim paketima mjera za pomoć u borbi protiv posljedica krize izazvane pandemijom nije obuhvatila OCD.

Zakonom su prepoznata nevladina udruženja i nevladine fondacije kao dva oblika nevladinih organizacija (NVO). Prema podacima Ministarstva javne uprave, digitalnog društva i medija, u Crnoj Gori je registrovano 6.043 nevladinih organizacija, a od toga je 5.703 udruženja, 118 stranih nevladinih organizacija i 222 fondacije. U 2020. godini je upisano 306 novih NVO, a obrisano je njih 16.

* Izjava o odricanju odgovornosti: Ovdje su iznesena mišljenja panelista i drugih istraživača u projektu i ne odražavaju nužno stavove USAID-a ili FHI 360.

Indeks održivosti OCD-a je analitički instrument koji mjeri napredak civilnog sektora u regionu Centralne i Istočne Evrope i Evroazije.

››  Indeks ispituje sveukupno okruženje za razvoj civilnog društva,
kroz sedam dimenzija. ‹‹

© 2020 Centar za demokratsku tranziciju